Asit ve Baz Tanımları 28/03/11

Merhaba arkadaÅŸlar. Bu yazı dizimizde Prof. Nurcan KARACA ‘nın hazırlamış olduÄŸu sunumlardan yola çıkarak asit baz teoremlerini ve özelliklerini öğreneceÄŸiz. Herkese iyi çalışmalar, kolay gelsin…

Asit-Baz Tanımlarının Karşılaştırılması

	Asit	Baz
Lavoiser (1789)	OksitlenmiÅŸ Madde*	Oksitlenecek madde
Arrhenius (1887)	H+ kaynağı	OH- kaynağı
Bronsted-Lowry (1923)	H+ verici	H+ alıcı
Lewis (1923)	Elektron çifti alıcı (Elektrofil)	Elektron çifti verici (Nükleofil)
HOMO/LUMO (1960)	Düşük LUMO	Yüksek HOMO
Usanovich	Negatif iyon alıcı Pozitif iyon verici	Pozitif iyon alıcı Negatif iyon verici

Arrhenius Tanımı

Suya H3O+ (hidronyum) katyonu veren maddeler ASÄ°T

Suya OH- (hidroksit) anyonu veren maddeler BAZ

asit + baz = tuz + su

Bronsted-Lowry Tanımı

Proton veren maddeler ASÄ°T

Proton alan maddeler BAZ

EÅŸlenik Asit = Baz + Proton

EÅŸlenik Baz = Asit – Proton

Kuvvetli asitlerin eşlenik bazları zayıftır.

Zayıf asitlerin eşlenik bazları kuvvetlidir.

Ka > 1 (negatif pKa),  kuvvetli asit

Ka < 1 (pozitif pKa), zayıf asit

Çözücü Sistemi Tanımı

Aprotik çözücülerde ve susuz ortamlarda çok kullanılan tanımdır.

Öziyonlaşma gösteren bütün çözücülere uygulanabilir.

Çözücünün katyon derişimini arttıranlar ASİT

Çözücünün anyon derişimini arttıranlar  BAZ

Çözücü su ise :  2 H2O               H3O+   +   OH-  (öziyonlaşma)

ASİT    HCl   +   H2O              H3O+   +   Cl-

BAZ     NH3   +   H2O              NH4+   +   OH-

Çözücü BrF3 ise :  2 BrF3            BrF2+   +   BrF4- (öziyonlaşma)

ASİT    SbF5 + BrF3            BrF2+   +   SbF6-

BAZ    F-   +   BrF3            BrF4-

asit + baz = çözücü (iyonlaşmanın tersi)

2 Cl3PO <-> Cl2PO+  +  Cl4PO-

2 SO2 <-> SO+  +  SO32-

pKiyon = -log[asit][baz]

–pKW = -log[H3O+][OH-] =

-log[10-7][10-7] = 14

–pKH2SO4 = -log[H3SO4+][HSO4-] = 3.4

–Sayı küçüldükçe, ayrışma artar

Düzeyleme Etkisi ( Leveling Effect )

Bir çözücüdeki  en kuvvetli asit çözücünün katyonu,

“                “         “        baz          “ anyonudur.

HNO3, H2SO4, HClO4, HCl  sulu ortamda asitlikleri aynıdır (H3O+)

H2SO4   +   H2O ®  H3O+   +   HSO4-  (100% ayrışır) KA

HNO3   +   H2O ®   H3O+   +   NO3-     (100% ayrışır) KA

HOAc  + H2O Û    H3O+   +     OAC-       (Ka = 1.8×10-5)   ZA –> bu üç reaksiyon düzeyleme etkisine örnektir.

Kuvvetli asitleri farklandırmak için daha asidik çözücü (HOAc) kullanılır.

HClO4  > HCl > H2SO4 > HNO3 (HOAc  içinde)

H2SO4 +   HOAc Û  H2OAc+   +   HSO4-       Ka

HNO3   +   HOAc Û   H2OAc+   +   NO3-         K’a —> Bu iki reaksiyon farklandırma etkisine örnektir.

Ka > K’a

Lewis Tanımı

ASİT    electron-çifti alıcı (acceptor)    nükleofil

BAZ    elektron-çifti verici (donor)       elektrofil

ASİT BAZ VE KATILMA BİLEŞİĞİ (ADDUCT)

ASİT : Düşük enerjili LUMO

BAZ :  Yüksek enerjili HOMO

Lewis Asitleri

Bütün katyonlar

Oktet boÅŸtuÄŸu olan bileÅŸikler

Hipervalent oluÅŸturabilen bileÅŸikler

Çokkatlı bağlara sahip bileşikler

Lewis Bazları

Bütün anyonlar         OH-, F-, S-2….

Yalın çifte sahip bütün nötral bileşiker   H2O, ROH, ROR …

Çokkatlı bağlara sahip bileşikler:   benzen, asetilen, etilen ….

Lewis Asit- Baz Tepkimesi

AlCl3 , BeCl2 hem Lewis asidi hem de Lewis bazı olarak davranabilir.